عناوین مهم

گزارش ویژه؛

راهبرد جمهوری اسلامی ایران در قبال «تنش قطر و عربستان» چگونه باید باشد؟

جمهوری اسلامی ایران بایستی ضمن اجتناب از شتاب زدگی در تنش میان قطر و عربستان، وارد یک نزاع خانوادگی که بیشتر شبیه یک سناریو هست تا بحران،نشود.

پایگاه جامع تبیینی نفوذ: روابط قطر و عربستان به عنوان دو کشور عضو اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس با توجه به مسائلی مطرح در رسانه ها همچون حمایت قطر از حماس، اختلاف فکری (اخوان المسلمین در مقابل وهابیت)، چرخش در سیاست خارجی دوحه به سمت تهران و موارد دیگر به مرز یک بحران جدی رسیده است.

نکته مهم در این تنش، تلاش رسانه ها و مقامات سعودی برای پیوند دادن قطر با ایران با عبارت حمایت ایران و قطر از تروریسم در منطقه است.این ادعا در حالی صورت می گیرد که هیچ روابط سیاسی و راهبردی نزدیکی میان دوحه و تهران حداقل در مسائل منطقه ای وجود ندارد. این ادعا با توجه به واقعیت صحنه سیاسی منطقه، نشان می دهد که اگرچه در ظاهر امر تنش میان دو کشور عربی جدی تر از گذشته است ولی می تواند یک سناریو برای وارد کردن ایران به یک نزاع منطقه ای جدید نیز باشد.

با توجه به این مسئله، پرسش اصلی اینجاست، راهبرد و رفتار منطقی و عقلایی جمهوری اسلامی ایران در قبال تنش میان عربستان و قطر چه می تواند باشد؟

در ذیل به پاسخگویی به این پرسش با توجه به فاکتورهای مرودنظر در روابط این دو کشور عربی می پردازیم:

در حوزه روابط بین الملل، رخدادی که به وقوع می پیوندد صرفا در ظرف زمانی وقوع رخداد قابل تحلیل نیست بلکه باید پیشینه آن رویداد، ماهیت بازیگران آن و  فاکتورهای متعددی را مورد توجه قرار داد.

تنش در روابط عربستان و قطر هم در این پازل قرار می گیرد. یعنی به جای تمرکز صرف بر روابط فعلی ریاض و دوحه بایستی روابط مختلف این دوکشور در گذشته، اشتراکات و افتراقات آنها را مورد توجه قرار داد تا نسبت به عمق این تنش پی برد.

تنش بین عربستان و قطر امری غیرعادی و غیرقابل پیش بینی نیست

بررسی روابط دو کشور عربستان و قطر در گذشته نشان می دهد که بروز اختلافات در روابط این دو کشور موضوع تازه ای نیست. شاهد مثال این موضوع تنش در روابط ریاض و دوحه در سال 2014 بود که طرف سعودی و کشورهای همپیمان آن، سفرای خود را از قطر فراخواندند.اگرچه در آن برهه حد تنش به میزان آنچه امروز مشاهده می کنیم،نبود و تماس های دریایی، هوایی و زمینی با قطر قطع نشد و شهروندان قطری از عربستان، بحرین و امارات اخراج نشدند.ولی این مسئله می تواند حداقل این گزاره را اثبات کند که تنش بین عربستان و قطر امری غیرعادی و غیرقابل پیش بینی نیست.

دعوای عربستان و قطر خانوادگی است

بررسی پیشینه روابط عربستان و قطر نشان می دهد این دو کشور در حوزه اقتصادی و سیاسی روابط بسیار نزدیکی بایکدیگر دارند. عربستان یکی از تامین کنندگان اصلی کالاهای ضروری برای قطر محسوب می شود، از طرفی دیگر دوحه یکی از حامیان اصلی اکثر سیاست های منطقه ای ریاض می باشد.هر دو عضو اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس هستند که بارها به اتخاذ سیاست های همسو در قبال موضوعات مورد تهدید مشترک باهم پرداخته اند.هر دو روابط نزدیکی با تل آویو و واشنگتن دارند و این دو بازیگر نقش مهمی در تصمیم گیری های کلان مقامات سعودی و آل ثانی ایفا می کنند.روند تحولات منطقه نشان داده است هربار موضوع مقابله با ایران مطرح شده است، قطر در کنار عربستان ایستاده است. همه این دلایل به اضافه موارد متعدد دیگر نشان می دهد اگر تنشی هم میان این دو کشور بوجود آید به مانند اختلاف در درون یک خانواده است

تغییری در رفتار منطقه ای قطر ایجاد نشده است

شروع اختلاف فعلی میان دوحه و ریاض از انتشار فایل صوتی درباره تمجید امیر قطر از ایران بود در حالیکه بارها مقامات قطر نسبت به جعلی بودن این فایل صوتی تاکید کردند.از طرفی دوحه همچنان روابط گسترده ای با گروه های تروریستی در سوریه، تل آویو و واشنگتن به عنوان دشمنان اصلی جمهوری اسلامی ایران دارد و قدر مسلم نگاه ویژه ای به اتاق فکرهای صهیونیستی و آمریکایی در تصمیم گیری های کلان خود دارد

قطر توان ایستادگی در مقابل جبهه عربی با محوریت عربستان را ندارد

وجه اقتصادی قطر بر وجهه سیاسی آن مسلط است. کشورهایی که اقتصاد در آن حرف اول را می زند معمولا از ایجاد بحران های فرسایشی، جنگ و تنش های هزینه بر جلوگیری می کند. قطر از این قاعده مستثنی نیست. از سوی دیگر،دوحه توان ساختار شکنی در نظام فرتوت کشورهای عربی را ندارد یا بهتر بگوییم بازیگران مسلط (عمدتا آمریکا که دارای پایگاه نظامی در قطر است) بر صحنه تنش میان ریاض و دوحه، چنین اجازه ای به قطر نمی دهند

مجموعه این موارد(غیرعادی نبودن تنش میان قطر و عربستان،خانوادگی بودن این دعوا،عدم تغییر در رفتار منطقه ای دوحه، عدم توایی قطر در ایستادگی در مقابل عربستان) نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران بایستی ضمن اجتناب از شتاب زدگی در این موضوع، گرفتار جنگ روانی و تبلیغاتی رسانه های بیگانه نشود. به این معنا ، برخلاف آنچه که در رسانه ها درباره نزدیکی قطر به ایران مطرح می شود،بایستی نگاهی هم جانبه و منطقی به این تنش داشته باشیم. مواضع دیپلماتیک داشته باشیم ولی خود را وارد یک نزاع خانوادگی که بیشتر شبیه یک سناریو هست تا بحران،نکنیم.

 

*گزارش: علی قربانی

 

همچنین ببینید

۶

جزئیاتی از همکاری آقای جاسوس با موسسه شرمین و بیژن/با موسس مرکز ایران شناسی پرینستون بیشتر آشنا شوید!

  زی یو وانگ شهروند آمریکاست اما در چین (پکن) به دنیا آمده، در رشته‌ …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *