عناوین مهم

گزارش ویژه-به بهانه قیام 19دی1356 مردم قم؛

چگونه شاه با یک انتحار سیاسی، جزیره ثبات کارتر را ناآرام کرد؟!

ايران و استعمار سرخ و سياه، عنوان مقاله اي است که در روز 17 دي 1356 بنا به دستور شاه با نام مستعار احمد رشيدي مطلق، در روزنامه اطلاعات منتشر شد که مي توان از آن به عنوان انتحار سياسي ياد کرد.

پایگاه جامع تبیینی نفوذ: روند اعتراضات گسترده مردم علیه سلطنت پهلوی اگرچه مدت ها بود که شکل گرفته بود ولی ابعاد و گستردگی این حرکت ها پس از رحلت مشکوک سیدمصطفی خمینی فرزند ارشد امام خمینی(ره) در آبان ماه سال 1356 باعث شد که شاه با عصبانیت دستور نگارش مقاله توهین آمیزی علیه امام خمینی(ره) را صادر کند. در این باره احسان نراقی به نقل از یکی از مسئولان ساواک می‌گوید: “پس از اینکه آسید مصطفی خمینی در نجف فوت شد و این جریان وسیله‌ای شد که در ایران مجامع ترحیم مرتبا تشکیل بشود. خلاصه عدم رضایت سیاسی به این قسم، خودش را بیان می‌کرد که شاه را از این بابت خیلی عصبانی کرده بود این جلسات و مجالس ترحیم. در این بین یاسر عرفات یک تلگراف تسلیتی به آقای خمینی در نجف مخابره می‌کند آقای خمینی در جواب به یاسر عرفات می‌گوید که درد و محنت من روزی پایان می‌گیرد که ملت ایران از شر این آدم جابر مثلا فارغ بشود، راحت بشود این مسئول ساواک به من گفت نصیری [رئیس ساواک] این متن را برده بود برای شاه، به شاه نشان می‌دهد و شاه می‌گوید حالا دیگر باید جنگ را علنی کرد با روحانیون به خصوص با آقای خمینی، بروید یک مقاله تهیه بکنید.»(1)

در همین راستا،”ايران و استعمار سرخ و سياه”، عنوان مقاله اي است که در روز 17 دي 1356 بنا به دستور شاه و به وسيله زيردستان او از جمله هويدا و داريوش همايون ، با نام مستعار احمد رشيدي مطلق، تهيه و در روزنامه اطلاعات منتشر شد که مي توان از آن به عنوان انتحار سياسي ياد کرد، به گونه اي كه در مدت 400 روز پس از انتشار آن، رژيم شاهنشاهي از هم پاشيد.(2)

نویسنده این مقاله با توهینی بی‌سابقه، قیام 15 خرداد را حاصل استعمار سرخ یعنی کمونیست و استعمار سیاه یعنی ارتجاع می‌خواند و از سویی رهبران سیاسی مذهبی و در رأس همه آن‌ها امام خمینی که با انقلاب سفید شاه مخالفت کردند را عامل خارجی معرفی می‌کند. اتهام موهومی که به فاصله دو روز پس از انتشار آن در 19 دی ماه سال 1356 با تظاهرات گسترده مردم در قم و شهرهای دیگر و کشتار خونین معترضان و در نهایت سقوط دولت جمشید آموزگار، همراه شد.

این اتفاقات تنها یک هفته پس از سفر «جیمی کارتر» رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا به ایران و ملاقات با محمدرضا پهلوی که به مناسبت آغاز سال نو میلادی انجام گرفت، اتفاقی غیرمنتظره زمینه را برای وقوع آتشفشانی بنیان‌کن در «جزیره ثبات خاورمیانه» فراهم کرد.

بازتاب­ ها و پیام­ های قیام 19 دی

1گسترش دامنه نهضت به شهرستان­ ها

 

مردمان شهرهای مختلف در اظهار همدردی با مردم قم و ابراز مخالفت‏ با رژیم، اعتصابات و تظاهرات گسترده ‏ای را سامان دادند که شاید بتوان گفت از واقعه 15 خرداد 1342 به بعد بی ‏نظیر بوده است. در شهرهای مختلف از جمله تبریز، تهران، اصفهان، دزفول، یزد، قزوین، اهواز، مشهد و زنجان مردم ضمن برگزاری تظاهرات ضددولتی، دکه‏ ها و مغازه ‏ها را تعطیل کرده و ائمه جماعات نیز به منظور اعتراض از حضور در مساجد و برگزاری نماز جماعات خودداری کردند. دانشجویان دانشگاه ­های مهم کشور از جمله دانشگاه­ های تهران، تبریز، اصفهان و دانشجویان خارج از کشور به صورت هماهنگ اقدامات رژیم را محکوم کردند.

2اثبات توانایی بسیج کنندگی روحانیت

نزدیکی و همبستگی مراجع، علما و فضلای دارای دیدگاه ­ها و گرایش­ های مختلف سیاسی و ایجاد جبهه ‏ای نسبتا متحد در قبال عملکرد ضدمذهبی رژیم در این مقطع تاریخ نمود عینی داشت. هر چه فشارهای سیاسی و عملکرد فرهنگی و ضدمذهبی حکومت در سطح جامعه گسترده‏ تر می ‏شد، به همان اندازه فاصله بین اندیشه‏ های روحانیون افراطی و میانه ‏رو، دست کم، در پاره‏ای از موارد به هم نزدیک می‏ شد. اعتراض مراجع و علما به رژیم در واقعه ‏19 دی نمود جالبی از این همبستگی گروهی روحانیون بود. واکنش هماهنگ علما و مراجع بزرگ در این قیام رزمایش مناسبی برای انقلاب سال بعد ملت ایران بود. آیت ‏ا… گلپایگانی، آیت ‏ا… شریعتمداری و آیت‏ ا… نجفی مرعشی با سخنرانی و محکوم کردن انتشار مقاله توهین آمیز در روزنامه اطلاعات با صدور اعلامیه ‏های متعدد، عملکرد ضدمذهبی و روحانی رژیم را محکوم ساخته و خواهان پیگیری و ادامه نهضت‏ شدند. واقعه ‏19 دی مخالفت گروهی از علما و مخالفان سیاسی را به مخالفت عمومی و توده‏ای تبدیل ساخت و دامنه اعتراضات را وسیع­تر ساخت.

 

3واقعه ‏19 دی حلقه آغازین زنجیره چهلم­ ها بود، که وقوع این پدیده، یکی پس از دیگری جریان انقلاب اسلامی را تسریع نمود. در واقع مراسم چهلم برای مخالفان رژیم اعم از مذهبی و غیرمذهبی برنامه ‏ای منظم و غیرقابل تغییر بوده و از آن به عنوان مجرای تنفسی و بلندگوی اظهار مخالفت استفاده کردند. مخالفان با شرکت گسترده در مراسم بزرگداشت چهلم شهدای واقعه، شکوه و عظمت‏ خاصی به آن بخشیدند. همچنین واقعه ‏19 دی به نیروهای مخالف رژیم چنین فهماند که استفاده از راهکارهای سنتی و مذهبی، مؤثرترین راه برای اظهار مخالفت می‏ باشد؛ زیرا نهادهای سنتی خارج از کنترل رژیم بود و حکومت، قدرت به کارگیری زور و تهدید علیه چنین نهادهایی را نداشت.هنوز یک سال از انتشار مقاله نگذشته بود که شاه در نطق معروفش تظاهر به شنیدن ”پیام انقلاب مردم” کرد. (3)

پی نوشت ها:

  1. تحلیلی بر واقعه 19 دی 1356 قم، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، 18 دی 1394
  2. بهشتي سرشت محسن, صابردميرچي رسول، “جرقه انقلاب بررسي تحليلي مقاله احمد رشيدي مطلق”،پژوهشکده مطالعات انقلاب اسلامی،پاییز 1387
  3. غلامرضا نجاتی،تاریخ سیاسی بیست و پنج‏ساله ایران: (از کودتا تا انقلاب)،تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، چاپ چهارم،1373، جلد 2. صص 18 -19.

گزارش از: علی نیکخواه

همچنین ببینید

۶

جزئیاتی از همکاری آقای جاسوس با موسسه شرمین و بیژن/با موسس مرکز ایران شناسی پرینستون بیشتر آشنا شوید!

  زی یو وانگ شهروند آمریکاست اما در چین (پکن) به دنیا آمده، در رشته‌ …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *